Zonnepanelen + warmtepomp — load-shifting na de saldering

De salderingsregeling wordt op grond van de Wet afbouw salderingsregeling tussen 2027 en 2031 stapsgewijs afgebouwd — zelf-verbruikte PV-stroom wordt dan economisch belangrijker dan teruggeleverde stroom. Een warmtepomp kan dat overschot via buffervat of tapwater-voorverwarmen omzetten in warmte (thermische batterij). PV en warmtepomp zijn vooral in voor- en naseizoen complementair; in de winter levert PV slechts 5-10% van de jaaropbrengst.

1. Saldering: wat verandert in 2027-2031

Sinds 2004 mochten huishoudens met zonnepanelen geleverde en teruggeleverde stroom 1-op-1 tegen elkaar wegstrepen — dat heet salderen. De Wet afbouw salderingsregeling (aangenomen door Eerste en Tweede Kamer) regelt dat dit voordeel vanaf 1 januari 2027 stapsgewijs wordt afgebouwd; vanaf 2031 vervalt het salderen volledig. De jaarlijkse afbouwpercentages zijn vastgelegd in het wetsbesluit en gepubliceerd op rijksoverheid.nl; raadpleeg die bron voor het exacte percentage per kalenderjaar.

Het economische gevolg: een teruggeleverde kWh levert na de afbouw alleen nog de terugleververgoeding van uw energieleverancier op. Die ligt doorgaans onder de kale leveringsprijs (vóór belastingen en heffingen) en fors onder de consumentenprijs incl. heffingen. Een direct zelf verbruikte kWh bespaart u juist die volledige consumentenprijs. Zelfverbruik (self-consumption) wordt daarmee de economisch dominante strategie.

Bron: Wet afbouw salderingsregeling, gepubliceerd in het Staatsblad; samenvatting en jaarlijkse afbouwtabel via rijksoverheid.nl. Cijfers in dit artikel verwijzen naar die officiële bron in plaats van een uitgeschreven percentage, zodat de tekst niet verandert wanneer het wetsbesluit wordt geüpdatet.

2. Self-consumption — warmtepomp als 'thermische batterij'

Een PV-installatie produceert in Nederland gemiddeld 850-1.000 kWh per kWp per jaar (algemeen kengetal, gebaseerd op KNMI-instralingsdata en RVO-rekenmodellen, afhankelijk van oriëntatie en hellingshoek). Op zonnige zomerdagen kan een gemiddelde 4 kWp-installatie kortstondig 3-3,5 kW leveren — ruim meer dan een huishouden direct verbruikt. Zonder accu of slimme aansturing gaat dat overschot het net op.

Een warmtepomp kan dat overschot opnemen door op die uren extra te werken en de warmte op te slaan in:

• Tapwater (DHW-boost): de boiler wordt op zonne-uren opgewarmd in plaats van 's nachts. Een 180-230 liter tank bewaart de warmte 1-2 dagen.
• Buffervat (cv-water): 50-200 liter cv-water op hogere aanvoertemperatuur, die later op de dag uitgegeven wordt aan radiatoren of vloerverwarming.
• Woning zelf (voorverwarmen): vooral bij vloerverwarming kan de woning enkele uren op een iets hogere ruimtetemperatuur worden gehouden — de bouwmassa fungeert dan als thermische opslag.

Het rendement van deze opslag is gunstig: dankzij de COP van de warmtepomp (typisch 3-5 bij lage aanvoer) levert 1 kWh PV-overschot ongeveer 3-5 kWh thermische warmte op. Dat is de feitelijke 'multiplier' ten opzichte van directe stroom-naar-stroom opslag in een huisaccu.

3. PV-overschot benutten via voorverwarmen / buffer / DHW-boost

Drie concrete strategieën, oplopend in complexiteit:

1. DHW-tijdvenster verschuiven (laagdrempelig): in Daikin Onecta plant u tapwaterverwarming naar het middag-zonne-venster (bijv. 11:00-15:00) in plaats van 's nachts. De anti-legionella-cyclus blijft conform schema. Bron: Daikin Onecta gebruikersdocumentatie.
2. Setpoint-verhoging in PV-uren (middel): laat het cv-setpoint in zonne-uren 1-2 °C hoger draaien zodat een buffervat of de bouwmassa wordt opgewarmd. In de avonduren zakt de pomp dan terug naar het normale setpoint.
3. HEMS-gestuurde modulatie (geavanceerd): een Home Energy Management System leest de werkelijke teruglevering via de P1-poort en stuurt de warmtepomp in real time op overschot. Vereist een warmtepomp met smart-grid-ready (SG) ingangen of Modbus-koppeling — zie sectie 5.

Let op: een te steile stooklijn-verhoging laat de elektrische backup aanspringen, wat het rendement vernietigt. Houd verhoogde setpoints in PV-uren binnen het bereik waarin de compressor blijft moduleren — zie ons artikel over warmtepomp-schema en stooklijn.

4. Combinatie met dynamisch tarief

Een dynamisch energietarief koppelt uw afnameprijs aan de uurprijs van de EPEX-spotmarkt. In zonne-uren staat het Nederlandse net vol PV-aanbod en zakt de groothandelsprijs vaak sterk; in piekuren (07:00-09:00 en 17:00-20:00) loopt hij juist op. De combinatie met een eigen PV-installatie geeft twee complementaire knoppen:

• Eigen overschot eerst: directe self-consumption op uren dat uw eigen panelen produceren.
• Markt-daluren als plan B: op bewolkte dagen of voor extra opwarmen kunt u toch goedkoop bijverwarmen omdat de markt ook overschot heeft (vooral middag in de zomer, soms zelfs negatieve uren).

De rendementscurve van de warmtepomp zelf verandert hierdoor niet — de COP is een fysisch getal — maar de stroomkosten per kWh-warmte zakken. Wij werken een aparte deepdive uit voor dynamisch tarief + warmtepomp: zie de aankomende Tibber/ANWB-deepdive.

5. Wat u technisch nodig heeft (HEMS, Onecta, Modbus)

De stack van losse onderdelen die u in de praktijk nodig heeft:

• Slimme meter met P1-poort: leest werkelijke afname en teruglevering in real time. Standaard bij elke nieuwe Nederlandse meter.
• Daikin Onecta: schema-functionaliteit voor tapwater en ruimteverwarming in dagvensters. Voldoende voor strategieën 1 en 2 hierboven. Geen real-time overschot-volging.
• Smart-grid-ready (SG) ingangen: Daikin Altherma 4 H ondersteunt SG-Ready signalen op de binnenunit (twee digitale ingangen) — uw HEMS kan via een potentiaalvrij contact 'extra opwarmen aanbevolen' activeren tijdens PV-overschot.
• Modbus / HEMS: voor diepere integratie kunt u een Home Energy Management System (HEMS) inzetten — zoals Home Assistant — dat via de Daikin-LAN-adapter of een Modbus-bridge het werkelijke setpoint en de DHW-modus aanstuurt. Niet elke Daikin-firmware ondersteunt schrijfbare Modbus-registers; check de revisie van uw binnenunit.
• Buffervat (optioneel): 50-200 liter, vooral zinnig bij radiatoren of bij grotere PV-installaties (> 6 kWp).

Een diepere uitleg van de Home Assistant-route komt in de aankomende Home Assistant + MQTT-integratie. Voor de bredere context van wat een warmtepomp van het stroomnet vraagt, zie Kan het stroomnet een warmtepomp aan?

Verder lezen

• Kan het stroomnet een warmtepomp aan? — netcongestie, 1-fase vs 3-fase, piekvermogen.
• Dynamische tarieven en uw warmtepomp — Tibber, ANWB en uurprijs-arbitrage.
• Home Assistant + Modbus/MQTT-integratie — open-source HEMS-route voor self-consumption-automatisering.
• Heb ik een buffervat nodig? — wanneer cv-buffer wel of niet zinvol is.

Veelgestelde vragen