# Hoe werkt een warmtepomp? — koudemiddelcyclus, COP en bron uitgelegd De volledige uitleg van een warmtepomp: koudemiddelcyclus, verdamper en condensor, COP/SCOP en het verschil tussen lucht-, water- en grondbronpompen. Canonical: https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/hoe-werkt-een-warmtepomp Laatst bijgewerkt: 2026-09-25 1. [Home](https://www.warmtepompkopen.nl/) 2. [Kennisbank](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank) 3. [Comfort & Werking](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=comfort-en-werking) 4. Hoe werkt een warmtepomp - [Financiën & Subsidie](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=financien-en-subsidie) - [Comfort & Werking](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=comfort-en-werking) - [Geluid & Omgeving](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=geluid-en-omgeving) - [Woning & Geschiktheid](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=woning-en-geschiktheid) - [Onderhoud & Levensduur](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=onderhoud-en-levensduur) - [Milieu & Toekomst](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=milieu-en-toekomst) - [Het Proces](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=het-proces) Kennisbank — Comfort & Werking De fysica, de cijfers en de drie bron-typen — zonder marketing-mist. Alles wat u nodig heeft om de juiste vragen te stellen aan uw installateur. Een warmtepomp _maakt_ geen warmte. Hij _verplaatst_ warmte van een koude bron (buitenlucht, grondwater, bodem) naar een warm afgiftesysteem (vloerverwarming, radiatoren, tapwaterboiler). Per eenheid stroom levert dat 3-5 eenheden warmte op — daarom is een warmtepomp 3-5× efficiënter dan een directe elektrische verwarming. ## 1. De koudemiddelcyclus — vier stappen Het hart van iedere warmtepomp is een gesloten kringloop met een **koudemiddel** dat afwisselend verdampt en condenseert. Klik op een onderdeel hieronder voor de uitleg per stap, en wissel tussen _verwarmen_, _koelen_ en _ontdooien_ om te zien hoe dezelfde cyclus drie taken doet. Stap voor stap ## De vier stappen — interactief Beweeg over een onderdeel voor de korte beschrijving, klik voor de techniek erachter. Standaardrichting: warmte uit de buitenlucht → cv-water in huis. Interactieve koudemiddelcyclus diagram · Koudemiddelcyclus: compressor, condensor, expansieventiel, verdamper · ↑ · Warmte naar huis · Warmte uit lucht · Compressor · Condensor · Expansieventiel · Verdamper Interactieve koudemiddelcyclus diagram · Koudemiddelcyclus: compressor, condensor, expansieventiel, verdamper · → · Warmte naar huis · ← · Warmte uit lucht · Compressor · Condensor · Expansieventiel · Verdamper Klik op een onderdeel voor de uitgebreide uitleg + Daikin-foto. Het slimme zit in de verdamper-stap: door bij lage druk te verdampen kan het koudemiddel _warmte uit koude lucht_ oppakken. [R-290](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#r-290) propaan kookt bij -42 °C atmosferisch\[1\] — het verschil tussen +5 °C lucht en dat kookpunt is 47 °C, meer dan genoeg drijvende kracht voor warmte-overdracht. ## 2. COP, SCOP en wat ze betekenen Het rendement van de cyclus heet [**COP**](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#cop) (Coefficient of Performance): kWh warmte uit / kWh stroom in. Een COP van 4 betekent één kWh stroom levert vier kWh warmte. De andere drie kWh zijn _uit de lucht (of bodem) gehaald_. COP wordt gemeten op één meetpunt — bijv. A7/W35 (buiten 7 °C, water uit op 35 °C). [**SCOP**](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#scop) middelt het rendement over een heel verwarmingsseizoen volgens [EN 14825](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#en-14825) met vier meetpunten en klimaat-weging. SCOP is wat u op het energielabel terugziet (A+++ tot D). Voor de Altherma 4 H: SCOP 4,96-5,15 bij 35 °C en 3,69-4,04 bij 55 °C — verschilt per capaciteit (Daikin 2026 catalogus p.111+113; `lib/products/specs.ts` ALTHERMA\_4H\_CAPACITY\_META). Diepere uitleg in onze [SCOP & COP uitleg](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/scop-cop-uitleg) en de meetnorm-deepdive [EN 14825 vs. EN 14511 uitgelegd](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/en-14825-vs-en-14511-uitgelegd). ## 3. De drie warmtebronnen Lucht / water schematisch · lucht #### Lucht / water SCOP 4,96–5,15 @35°C Grondwater (bodem) schematisch · ~10 °C #### Grondwater (bodem) ηs 195–200 % @35°C Hybride met cv-ketel schematisch · WP · CV · ⇄ #### Hybride met cv-ketel Kiest zelf de efficiëntste modus _Drie warmtebronnen voor NL-woningen. Bron-SCOP voor Altherma 4 H lucht/water: `lib/products/specs.ts` + Daikin 2026 catalogus p.111+113. Grondwater: Daikin Altherma 3 GEO datasheet (ηs gematigd klimaat, 35 °C). Hybride: Daikin kiest de verwarmingsmodus zelf (Daikin hybride-brochure 2026)._ ### 3a. Lucht (lucht/water) Verreweg de meest gekozen oplossing in Nederland (~95 % van de verkochte units in 2025, volgens Vereniging Warmtepompen). Het buitendeel zuigt buitenlucht aan en haalt daar warmte uit. Voordelen: laagste investering (€ 9-15K netto na ISDE), geen boring nodig, installatie binnen 1-2 dagen. Nadeel: rendement zakt licht bij extreme kou. Moderne R-290 modellen werken tot -28 °C buitentemperatuur (Altherma 4 H, `lib/products/specs.ts` operatingRangeC). ### 3b. Grond (grond/water of bodem-collector) Een verticale boring (60-150 m diep) of horizontale collector haalt warmte uit de bodem (jaarrond ~10-12 °C). De bron-temperatuur is stabieler, maar op papier scheelt het rendement weinig: Daikin geeft de Altherma 3 GEO een seizoensrendement (ηs) van 195–200 % bij 35 °C, de Altherma 4 H lucht/water 195–203 % (Daikin GEO-datasheet p.7; catalogus 2026 p.112–113). Nadeel: € 8-15K extra aan boorwerk + langere doorlooptijd (vergunning, melding bij gemeente). Past goed bij grotere percelen of nieuwbouw waar grondwerk tóch al gepland is. Daikin biedt dit aan als [Altherma Geo](https://www.warmtepompkopen.nl/altherma-geo). ### 3c. Water (open bron — grondwater) Twee bronnen (onttrekking + injectie) op 30-60 m diepte pompen grondwater op. Hoogste SCOP (5,5-6,0) maar zwaarste vergunningsregime (Waterwet, provinciale toetsing) en hoogste investering. In de praktijk vooral bij utiliteit, niet bij particuliere woningen. Welke bron bij welk huis past, behandelen we in de beslisboom in [lucht-water vs. grondwater vs. hybride](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/lucht-water-vs-grondwater-vs-hybride). ## 4. Inverter-modulatie — waarom een te grote pomp slechter is Moderne warmtepompen **moduleren**: de compressor draait traploos op 25-100 % van het nominale vermogen, gestuurd door een [inverter](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#inverter). Dat betekent: bij milde herfstkou draait de unit op ~30 % voortdurend door, in plaats van aan/uit te schakelen. Voordeel: constante temperatuur, hogere SCOP, minder slijtage. **De keerzijde**: een te _groot_ gekozen warmtepomp moduleert niet ver genoeg naar beneden en gaat alsnog cyclen — met fors rendementsverlies (5-15 % SCOP-daling) en extra slijtage. Oversize is dus géén veiligheidsmarge maar een fout. Diepteanalyse: [inverter-modulatie en deellast](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/inverter-modulatie-deellast). ## 5. Het afgiftesysteem — bepaalt 30 % van het rendement De afgiftetemperatuur (cv-aanvoer) bepaalt grotendeels uw rendement. Vuistregel: elke 5 °C lagere aanvoer levert 8-10 % SCOP-winst\[2\]. - **Vloerverwarming** (35 °C aanvoer) → SCOP 4,96-5,15 op de Altherma 4 H - **Lage-T radiatoren / convectoren** (45 °C) → tussenwaarde - **Klassieke radiatoren** (55 °C aanvoer) → SCOP 3,69-4,04 Voor renovatie waar u de bestaande radiatoren wilt behouden, lees [vloerverwarming vs. convectoren vs. radiatoren](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/vloerverwarming-vs-convectoren-vs-radiatoren). ## 6. Tapwater — apart subsysteem Een geïntegreerde of losse boiler (180-300 L) wordt door dezelfde warmtepomp opgewarmd tot 50-58 °C. Periodieke anti-legionella-cycli (1× per week opwarmen tot 60 °C) gebeuren met de elektrische backup of via een hogere compressor-stand. Tapwater-COP wordt apart gemeten volgens EN 16147; voor de Altherma 4 H ligt dat op 3,32 (DHW profiel L,`lib/products/specs.ts`). ## 7. Het koudemiddel — waarom R-290 nu standaard wordt Het koudemiddel is het werkmedium. Tot 2024 was [R-410A](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#r-410a) dominant (GWP 2.088 — sterk broeikasgas), gevolgd door [R-32](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#r-32) (GWP 675). De **F-gassenverordening EU 2024/573** faseert HFK's uit; sinds 2026 worden split-warmtepompen tot 12 kW met R-32 niet meer verkocht. R-290 (propaan) heeft een **GWP van 3**\[1\] — onder iedere lijn die de wetgever ooit gaat trekken. Volledige uitleg: [koudemiddelen R-290 / R-32 / R-410A vergeleken](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/koudemiddelen-uitgelegd-r290-r32-r410a) en het [Daikin R-290 hermetisch ontwerp](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/daikin-r290-vat-hermetisch-ontwerp). ## 8. Energielabels — A+++ verklaard Het ErP-energielabel (Energy-related Products) loopt van A+++ tot D voor warmtepompen. De grenzen: - A+++ : SCOP ≥ 5,1 bij 35 °C aanvoer - A++ : SCOP 4,1-5,1 - A+ : SCOP 3,6-4,1 Iedere capaciteit van de Altherma 4 H zit in A+++ bij 35 °C aanvoer (Daikin 2026 catalogus p.111+113). Bij 55 °C aanvoer zakt het label naar A++ — onvermijdelijk omdat _elke_ warmtepomp daar inrendement verliest. ## 9. Praktijk-rendement (SPF) vs. lab-rendement (SCOP) Het rendement dat _u thuis meet_ heet SPF (Seasonal Performance Factor) en ligt typisch 80-95 % van de SCOP. Verschil komt van inregeling: te steile stooklijn, te hoge boilertemperatuur, of een verkeerde setpoint-overschrijding kunnen 15-20 % SPF kosten. Daikin Onecta meet beide kanten realtime — meer in onze [Onecta + Madoka uitleg](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/daikin-onecta-madoka-ecosysteem-uitgelegd). Deze techniek — R-290, inverter-modulatie en Onecta-monitoring — zit in elke [Daikin warmtepomp](https://www.warmtepompkopen.nl/) die wij leveren. Op de startpagina vindt u het complete aanbod met actuele prijzen en de ISDE-subsidie per capaciteit. ## Veelgestelde vragen Hoe haalt een warmtepomp warmte uit koude lucht? Een koudemiddel met een laag kookpunt (R-290 propaan kookt bij -42 °C bij atmosferische druk) verdampt bij buitentemperatuur en absorbeert daarbij warmte. De compressor verhoogt vervolgens de druk én de temperatuur van het gas, dat in de condensor zijn warmte afgeeft aan het cv-water. Zelfs bij -10 °C buiten is er nog voldoende thermische energie in de lucht om dit proces te laten werken. Wat is het verschil tussen COP en SCOP? COP (Coefficient of Performance) is een momentopname van het rendement bij één meetpunt. SCOP (Seasonal COP) middelt het rendement over een heel verwarmingsseizoen volgens EN 14825. SCOP is de eerlijke vergelijkmaatstaf — meer detail in onze [SCOP & COP uitleg](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/scop-cop-uitleg). Welke bron is voor mijn huis het slimste: lucht, grond of water? Lucht/water is veruit de meest gekozen oplossing in NL: laagste investering (€ 9-15K netto na ISDE), geen boring nodig en een gepubliceerd werkingsbereik tot -28 °C buitentemperatuur (Daikin Altherma 4 H, lib/products/specs.ts operatingRangeC). Grondwarmte (bodemcollector) kost € 8-15K extra aan boorwerk, terwijl Daikin de Altherma 3 GEO een seizoensrendement (ηs) van 195–200 % geeft bij 35 °C — vergelijkbaar met de 195–203 % van de Altherma 4 H lucht/water (Daikin GEO-datasheet p.7; catalogus 2026 p.112–113). We bespreken dit per woningtype in [lucht-water vs. grondwater vs. hybride](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/lucht-water-vs-grondwater-vs-hybride). Hoe verschilt een warmtepomp van een airconditioning? Het is technisch hetzelfde principe — een koudemiddelcyclus die warmte verplaatst — alleen in tegenovergestelde richting. Een lucht/water-warmtepomp produceert echter cv-water (35-65 °C) voor radiatoren en vloerverwarming, terwijl een airco direct lucht koelt of verwarmt. Een Altherma 4 H kan ook actief koelen via vloer of fan-coils. Auteur WarmtepompKopen.nl Team — Daikin gecertificeerd installateur en BRL 6000-25 erkend. Bronnen & referenties - \[1\] GWP-100 op één basis, IPCC AR4, zoals Daikin ze drukt: R-290 propaan = 3 (Daikin catalogus Verwarmingssystemen 2026 p.112–113), R-32 = 675 (p.42), R-410A = 2.088 (Daikin Commerciële Koeltechniek 2023 p.5, tabel “GWP AR4”). - \[2\] RVO — Rendementsregels lage-temperatuur afgifte: [rvo.nl](https://www.rvo.nl/onderwerpen/verduurzaming-warmtevoorziening/warmtepomp) - \[3\] EN 14511:2022 + EN 14825:2022 — meetnormen COP en SCOP - \[4\] Daikin Altherma 4 H 2026 catalogus p.111-114 (SCOP, capaciteit, fasen) - \[5\] EU 2024/573 F-gassenverordening — uitfasering HFK's vanaf 2026 - \[6\] `lib/products/specs.ts` ALTHERMA\_4H\_CAPACITY\_META — bron-gecite per cel Laatst bijgewerkt: 25 september 2026. ## Lees ook in Comfort & Werking - [SCOP en COP uitgelegd](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/scop-cop-uitleg) - [Hoe valse SCOP-claims herkennen — wat fabrikanten u niet vertellen](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/scop-eerlijke-specs) - [Warmtepomp vergelijken 2026 — alle topmodellen op een rij](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/warmtepomp-vergelijking-top-modellen-2026) - [Inverter-modulatie en deellast uitgelegd](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/inverter-modulatie-deellast) - [Warmtepomp 's nachts of in vakantie uitzetten?](https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/warmtepomp-aan-uit-schema-vakantie) ## Volgende stap Nu u weet hoe het werkt: bekijk de Altherma 4 H of stel direct uw configuratie samen. [Bekijk Altherma 4 H](https://www.warmtepompkopen.nl/altherma-4) [Stel uw systeem samen](https://www.warmtepompkopen.nl/configurator) ## Klaar voor de overstap? Vraag vrijblijvend een offerte aan of laat u adviseren door onze experts. - Geen spam - Gratis advies - Reactie binnen 24u - KvK 80935656 Website (laat leeg) · Voornaam\* · Achternaam\* · E-mailadres\* · Telefoonnummer\* Uw adres (optioneel — vult straat & plaats automatisch in) Postcode · Huisnummer · Toevoeging · Uw bericht · Optioneel Distrix mag mij contacteren over een passende warmtepomp-offerte. Distrix mag mij e-mails sturen over besparingen, subsidies en aanbiedingen.Maximaal 3 e-mails per maand. U kunt zich altijd uitschrijven. Liever even overleggen? [Bereken uw prijs](https://www.warmtepompkopen.nl/warmtepomp-advies) Bel 071 234 0343 · ma–vr 8–18 ## Verder lezen - https://www.warmtepompkopen.nl/ - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=comfort-en-werking - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=financien-en-subsidie - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=geluid-en-omgeving - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=woning-en-geschiktheid - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=onderhoud-en-levensduur - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=milieu-en-toekomst - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank?cat=het-proces - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#r-290 - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#cop - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#scop - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#en-14825 - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/scop-cop-uitleg - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/en-14825-vs-en-14511-uitgelegd - https://www.warmtepompkopen.nl/altherma-geo - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/lucht-water-vs-grondwater-vs-hybride - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#inverter - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/inverter-modulatie-deellast - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/vloerverwarming-vs-convectoren-vs-radiatoren - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#r-410a - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/begrippenlijst#r-32 - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/koudemiddelen-uitgelegd-r290-r32-r410a - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/daikin-r290-vat-hermetisch-ontwerp - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/daikin-onecta-madoka-ecosysteem-uitgelegd - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/scop-eerlijke-specs - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/warmtepomp-vergelijking-top-modellen-2026 - https://www.warmtepompkopen.nl/kennisbank/warmtepomp-aan-uit-schema-vakantie - https://www.warmtepompkopen.nl/altherma-4 - https://www.warmtepompkopen.nl/configurator - https://www.warmtepompkopen.nl/warmtepomp-advies